Tết Nguyên Đán: Nguồn gốc, ý nghĩa ngày Tết cổ truyền của Việt Nam

Tết Nguyên đán có lẽ đã không còn là một thuật ngữ xa lạ với mỗi người dân Việt Nam. Nó được xem là một dịp lễ vô cùng quan trọng và thiêng liêng đối với các nước phương Đông nói chung và dân tộc Việt Nam ta nói riêng. Vậy để hiểu sâu hơn về Tết Nguyên đán, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu bài viết dưới đây!

1. Tết Nguyên Đán là gì?

Tết Nguyên Đán của dân tộc ta bắt nguồn và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Tết Âm lịch Trung Hoa. Tết Nguyên đán của Việt Nam còn được biết với những tên gọi khác như Tết ta, Tết cả, Tết cổ truyền hay Tết Việt Nam. Hằng năm, cứ đến ngày mùng 1 tháng 1 Âm lịch, Tết Nguyên đán lại được tổ chức.

“Tết” là cách đọc phiên âm từ chữ tiếng Hán – “tiết”, “nguyên” theo chữ Hán có nghĩa là sự khởi đầu và “đán” có nghĩa là buổi sáng sớm. Theo cách đọc đúng của phiên âm tiếng Hán thì “Tết Nguyên Đán” sẽ là “Tiết Nguyên Đán”

2. Thời gian của Tết Nguyên Đán được tính như thế nào? Tết Nguyên Đán năm 2026 rơi vào ngày nào?

Tết Nguyên Đán được tính theo lịch Âm nên sẽ đến muộn hơn Tết Dương Lịch (hay còn  gọi là Tết Tây). Theo quy luật 3 năm nhuận 1 tháng của lịch âm nên ngày mùng 1 tức ngày đầu năm của dịp Tết Nguyên Đán sẽ không bao giờ trước ngày 21/01 Dương lịch, đồng thời không bao giờ sau ngày 19/02 Dương lịch mà chỉ rơi vào giữa những ngày này.

Tết Nguyên Đán năm 2026, mùng 1 Tết sẽ rơi vào Thứ ba ngày 17/02/2026 theo lịch Dương. Theo Bộ nội vụ đề xuất, người lao động sẽ được nghỉ như sau:

• Đối với công chức, viên chức, dịp nghỉ tết Âm lịch năm 2026: Nghỉ 05 ngày theo quy định, trong đó nghỉ 01 ngày trước Tết và 04 ngày sau Tết.
• Công chức, viên chức nghỉ tết Âm lịch năm 2026 từ thứ Bảy ngày 14/02/2026 Dương lịch (tức ngày 27 tháng Chạp năm Ất Tỵ) đến hết Chủ nhật ngày 22/02/2026 Dương lịch (tức ngày mùng 6 tháng Giêng năm Bính Ngọ).

3. Lịch sử của ngày Tết Nguyên Đán

Hiện nay nguồn gốc của ngày Tết Nguyên Đán của Việt Nam vẫn là vấn đề đang được tranh cãi. Theo đó, phần lớn các thông tin cho rằng nguồn gốc Tết Nguyên Đán của người Việt là từ Trung Quốc, trong thời kì nghìn năm Bắc thuộc. Tuy nhiên cũng có minh chứng đưa ra theo sự tích “Bánh chưng bánh dày” thì người Việt đã có tập tục ăn Tết từ thời vua Hùng, tức trước khoảng thời gian 1000 năm Bắc thuộc.

Chính vì vậy khi nói về lịch sử của ngày Tết Nguyên Đán, bài viết sẽ phân tích theo lịch sử Tết Nguyên Đán của Trung Quốc và Việt Nam.

3.1. Lịch sử Tết Âm lịch Trung Quốc

Theo lịch sử Trung Quốc, Tết Nguyên Đán ra đời từ rất sớm. Nó có nguồn gốc từ đời Tam Hoàng Ngũ Đế và thay đổi theo từng thời kỳ. 

Nếu đời Tam Vương, nhà Hạ chọn tháng giêng, tức tháng Dần vì chuộng màu đen. Thì nhà Thương thích màu trắng nên lấy tháng Sửu làm tháng đầu năm. Đến nhà Chu ưa sắc đỏ quyết chọn tháng Tý. Thì đời nhà Đông Chu, Khổng Phu Tử đổi ngày Tết vào một tháng nhất định là tháng Dần. 

Tới Đời nhà Tần, Tần Thủy Hoàng lại đổi qua tháng Hợi. Rồi cho đến khi nhà Hán, Hán Vũ Đế lại quay về đặt vào tháng Dần, tức tháng giêng. Từ đó về sau, ngày Tết không đổi nữa, cứ thế cho đến nay, vẫn là tháng giêng âm lịch.

3.2. Lịch sử Tết Nguyên đán Việt Nam

Tết Nguyên đán của Việt Nam diễn ra vào tháng 1 âm lịch, gắn liền với quan niệm “3 ngày Tết, 7 ngày xuân”. Dù chịu ảnh hưởng từ Tết Âm lịch Trung Quốc, Tết Việt vẫn mang đậm bản sắc riêng, hình thành từ thời Văn Lang – Âu Lạc, với những truyền thuyết tiêu biểu như bánh chưng, bánh dày của Lang Liêu thời Hùng Vương.

Trước Tết, người Việt duy trì nhiều nghi lễ truyền thống như Tết Táo quân (23 tháng Chạp) và lễ Tất niên (29–30 tháng Chạp), thể hiện chiều sâu văn hóa dân tộc.

Lịch sử Tết Nguyên đán Việt NamTên gọi Xuân Nguyên đán bắt nguồn từ nền văn minh lúa nước, khi một năm được chia thành 24 tiết khí. Trong đó, Tiết Nguyên đán là tiết khởi đầu cho chu kỳ canh tác và năm mới. “Nguyên” nghĩa là bắt đầu, “Đán” là trọn vẹn, hàm ý một sự khởi đầu viên mãn. Chính vì vậy, Tết Nguyên đán trở thành dịp lễ quan trọng bậc nhất, được gìn giữ và phát triển qua nhiều thế hệ trong văn hóa Việt Nam.

4. Ý nghĩa Tết Nguyên Đán

Tết Nguyên đán không chỉ đánh dấu thời khắc chuyển giao năm mới mà còn hàm chứa nhiều giá trị văn hóa, tinh thần sâu sắc, được thể hiện rõ qua những ý nghĩa thiêng liêng dưới đây:

4.1. Sum họp, đoàn viên

Những ngày Tết Nguyên đán, mọi người con tha hương nơi đất khách quê người có dịp trở về. Cảnh sum họp, vui vầy mang cho Tết Nguyên đán không khí gia đình vui tươi, ấm cúng nên được gọi bằng một cái tên mỹ miều mà ấm áp: Tết đoàn viên. 

4.2. Giao hòa giữa đất trời, con người và thần linh

Cũng được xem như ngày giao hòa giữa đất trời, con người và thần linh, những mâm ngũ quả ngày Tết Nguyên đán mang ý nghĩa cầu mong một năm mới thuận hòa, may mắn, phúc lợi đầy nhà. Chính vì thế, vào những ngày Tết Nguyên đán, hương khói nghi ngút chở theo những lời khấn nguyện từ mọi người.

4.3. May mắn, hạnh phúc

“Vạn sự như ý, phát lộc, phát tài” là những câu chúc như mang cả may mắn, trọn đầy cho năm ấy. Những bao lì xì đỏ chúc tuổi mới, áo đỏ xúng xính, hoa vàng khắp nơi… xuất hiện khắp nơi vào Tết Nguyên đán như khởi nguồn của một năm hạnh phúc vẹn tròn. 

4.4. Tri ân, nhớ ơn

Tết cổ truyền vốn xưa đã có, vẫn giữ được ý nghĩa tạ ơn, “uống nước nhớ nguồn”. Ba ngày tết Nguyên đán là ba ngày cúng kính ông bà tổ tiên, nhớ ơn cội nguồn, tổ tiên. Đây cũng là dịp để bà con họ hàng, bạn bè gần xa gặp mặt, giữ gìn các mối quan hệ tốt đẹp.

Những giá trị cao cả, thiêng liêng của Tết âm lịch, những ý nghĩa đẹp đẽ, đáng trân trọng ấy chắc chắn sẽ được bảo tồn và phát triển bởi những người con đất Việt. 

5. Tặng vòng tay trầm hương cho ngày Tết Nguyên Đán thêm ý nghĩa

Tết Nguyên Đán là dịp quan trọng để mọi người sum vầy bên gia đình và tưởng nhớ tổ tiên. Trong những ngày Tết, ngoài việc chuẩn bị mâm cúng và các món ăn truyền thống, một món quà ý nghĩa như vòng tay trầm hương cũng là sự lựa chọn tuyệt vời để tặng người thân, bạn bè.

Trầm hương không chỉ có hương thơm tự nhiên thanh khiết mà còn mang trong mình ý nghĩa phong thủy sâu sắc, giúp xua đuổi tà khí, đem lại sự bình an và tài lộc. Đặc biệt, trong không khí trang trọng của Tết Nguyên Đán, vòng tay trầm hương chính là món quà thể hiện sự thành tâm, tôn trọng và chúc phúc cho một năm mới đầy may mắn và thịnh vượng.

Trên đây là nguồn gốc, lịch sử cũng như ý nghĩa, giá trị cao cả, thiêng liêng của Tết Nguyên đán. Thiên Mộc Hương hi vọng qua bài viết trên, các bạn sẽ có nhiều khám phá thú vị về Tết cổ truyền của chúng ta. Mrong năm mới cận kề, những điều xui rủi của năm cũ sẽ qua và may mắn, hạnh phúc trọn đầy sẽ đến với mọi người, mọi nhà.