Trầm hương qua các thời kỳ lịch sử Việt Nam và thế giới

Trầm hương được xem là một vật phẩm quý đã có từ rất lâu trên thế giới. Tại Việt Nam, trầm hương thường xuất hiện ở các khu rừng của vùng Nam Bộ. Với khả năng tỏa ra mùi thơm đặc trưng, trầm hương vẫn được sử dụng phổ biến trong ngày nay. Vậy bạn đã bao giờ tò mò về sự xuất hiện của trầm hương qua các thời kỳ lịch sử Việt Nam và thế giới chưa? Hãy cùng Thiên Mộc Hương tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

Lịch sử hình thành trầm hương

Trầm hương được hình thành từ cây dó bầu, quá trình hình thành trầm hương là khi cây dó bầu bị tổn thương, có thể do côn trùng hoặc những tác động bên ngoài tạo ra. Như một cơ chế, cây sẽ bảo vệ bằng cách tiết ra những chất nhựa xung quanh để làm lành các vết thương.

Khi chất nhựa trong cây dần đậm đặc, những con kiến sẽ bò vào ăn những chất nhựa này, đồng thời chúng mang theo những phân tử từ một loài nấm bỏ vào trong lớp nhựa, có thể là một loại kiến cao cẳng có màu vàng hoặc màu đen.

Quá trình này không chỉ có sự tương tác của nấm mà còn có sự tác động của khí hậu bên ngoài, từ đó sẽ sản sinh ra trầm tự nhiên nhưng quá trình này sẽ khá là lâu. Thời gian càng lâu thì trầm hương càng có giá trị [1].

Quá trình tạo ra trầm hương được diễn ra như một “cơ chế” tưởng chừng là đơn giản nhưng thật ra lại vô cùng phức tạp và thú vị. Khi nhắc đến trầm hương, người xưa thường nói “thọ thiên địa chí khí” tức là qua thời gian hình thành, trầm đã hội tụ năng lượng và tích tụ khí thiên của trời đất.

>>>> Xem thêm: Trầm Hương Việt Nam đang ở đâu trên thị trường thế giới

Trầm hương trong lịch sử của Việt Nam

Từ thời xưa, những vua chúa đã sử dụng trầm hương để làm hòm đựng long bào hoàng đế. Với điều đó, trầm hương đã có từ rất lâu trong lịch sử nước Việt Nam. Vậy thời gian cụ thể có trầm từ khi nào? Con người từ năm nào đã biết sử dụng trầm? Hãy cùng Thiên Mộc Hương tìm hiểu về các thời kỳ khi con người biết, sử dụng về trầm hương nhé!

1. Trầm hương thời kỳ Bắc Thuộc

Dù không biết thời điểm chính xác, nhưng trầm hương ở thời kỳ này được biết đến ở những năm 200 Trước Công Nguyên. Thời kỳ này đánh dấu một giai đoạn lịch sử cho người Việt, khi đã trải qua hơn 1000 năm dưới sự đô hộ của phong kiến phương Bắc hay còn gọi là thời kỳ Bắc thuộc.

Trong thời kỳ Bắc thuộc, người dân Việt Nam phải cống nạp những sản vật quý cho các triều đại phong kiến, trong đó có cả trầm hương. Từ đó, trầm hương trở thành một mặt hàng quan trọng, có giá trị, được buôn bán và giao thương sang các nước như Ai Cập, Mông Cổ, Ấn Độ và các nước Trung Đông.

2. Trầm hương thời kỳ Quân chủ

Thời kỳ Quân chủ trầm hương được sử dụng phổ biến và trở thành một loại gỗ quý ở thời Thục Phán An Dương Vương. Trầm hương được xem là loại dược liệu rất tốt, có khả năng chữa trị nhiều bệnh như tiêu hóa, tim mạch. Tuy nhiên, chỉ có các thành viên và những người thân cận trong hoàng tộc mới được sử dụng.

Sau này, dưới thời vua Đinh Tiên Hoàng khoảng thế kỷ thứ 10, gỗ trầm hương sử dụng để chế tác thành các hòm dùng để cất long bào của hoàng đế. Đây là cách các vị vua sử dụng để tạo mùi hương trầm cho long bào của mình.

3. Trầm hương thời kỳ Phong kiến

Vào thời phong kiến, việc sử dụng trầm hương đã nhiều hơn. Không chỉ ở hoàng tộc mà ngay cả những gia đình quý tộc, những địa chủ thuộc tầng lớp xã hội cũng đã sử dụng trầm vào cuộc sống, sinh hoạt hằng ngày của mình.

Vì thế, người xưa ta có câu “Áo gấm xông hương” đó là một câu thành ngữ với ngụ ý rằng những chiếc áo cao quý được dệt bằng gấm nhung, rồi sau đó sẽ cất vào những hộp kín để ủ hương trầm. Đây được xem là một thói quen của những người giàu có trong xã hội phong kiến.

>>>> Tìm hiểu: Trầm hương Việt Nam là gì

4. Trầm hương thời Nguyễn: Từ hành trang chúa Nguyễn đến đế chế thương mại

Thời kỳ nhà Nguyễn, sự góp sức của công thần Nguyễn Bỉnh Khiêm đã tạo dấu ấn quang trọng cho nhà Nguyễn trong công cuộc Nam Tiến, sử dụng trầm để làm thuốc, hành trang trong các chuyến đi. Nhờ vào điều đó, trầm hương được nhà Nguyễn ứng dụng trong y học và đời sống trong suốt hơn 400 năm.

Các vị vua nhà Nguyễn đã khai thác và giao thương với các nước khác bằng trầm hương. Họ đã thu mua trong nước với giá 10 lượng/cân và bán lại cho Nagasaki, Nhật với giá cao hơn lên đến 30 đến 40 lượng/cân. Nhờ chiến lược kinh doanh khéo léo này, các vị vua Nguyễn đã thiết lập nên một đế chế trầm hương độc quyền thời bấy giờ.

Để bảo vệ nguồn tài nguyên trầm hương của nước ta, các vua Nguyễn đã triển khai những chính sách đối ngoại phù hợp, đảm bảo không phá hủy, khai thác quá mức. Với các quy định như cho các phu trầm khai thác một lần mỗi năm, không lấy những cây dó bầu còn non, lá xanh để khai thác, chỉ chọn những cây đã héo để lấy trầm.

5. Trầm hương ngày nay

Mặc dù trầm hương hiện nay đã trở nên phổ biến và được nhiều người biết đến, không chỉ riêng tầng lớp quý tộc như trước đây. Nhưng do hàng nghìn năm khai thác, những cây dó bầu lại mất rất nhiều thời gian mới có thể tạo được trầm. Do đó, trầm hương tự nhiên ngày càng trở nên hiếm hoi, dẫn đến giá trị ngày càng cao.

Hiện nay, giá bán trầm hương có thể lên đến từ hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng cho mỗi thương vụ buôn bán cao cấp. Không phải có tiền là mua được trầm hương chất lượng, vì trầm không chỉ quý mà còn rất hiếm.

Tuy nhiên, với việc phát triển về khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến, họ đã tìm ra được cách để tạo trầm hương nhân tạo nhanh chóng hơn. Nhưng để nói bên nào chất lượng hơn và có giá trị hơn thì vẫn là trầm hương tự nhiên, bởi vì có sự dãi dầm và tích lũy trong ánh nắng, trời mưa.

Trầm hương trong lịch sử thế giới

Từ khoảng 3.000 năm trước, “Gỗ thần” đã xuất hiện trong lịch sử văn hóa ở Châu Âu, Trung Đông, Ấn Độ, Nhật Bản và Trung Quốc.Trong quan niệm của người xưa, loại gỗ quý này chỉ được dành riêng cho vua chúa và giới hoàng tộc, những người duy nhất được hưởng từ sự kỳ diệu của “Gỗ thần” nay biết đến với tên gọi là “trầm hương”.

Các thương nhân Ả Rập đã mang gỗ trầm hương bắt nguồn từ Ấn Độ và Viễn Đông đến những nơi khác. Vào thế kỷ 14, một du khách có tên là Ibn Battuta đã nói về những câu chuyện kỳ diệu ở Hindustan, Java và Ceylon, nơi được bán theo số đo ở các bờ biển, những cây lô hội và hạt giống được bán theo số đo.

Ibn Battuta cũng đã làm nổi bật sự phong phú bằng việc đề cập đến một người cai trị địa phương có tên là Ayari Shakti sử dụng đĩa làm từ đá ruby để chứa dầu lô hội. Trong những câu chuyện về đêm Ả Rập, một nhân vật chính Sindbad cũng từng mua gỗ lô hội từ Ceylon trước khi thực hiện chuyến hành trình trở về nhà.

Trầm hương được sử dụng trong các loại hương. Mặc dù không có quá trình và mô tả cụ thể cách thức sử dụng ban đầu. Nhưng qua thời gian sử dụng, trầm hương đã được chế tác thành các vòng hạt cầu nguyện độc đáo từ gỗ trầm.

Trầm hương trong sử liệu Việt Nam và nước ngoài

1. Trầm hương trong sử liệu Việt Nam

Khi đề cập tới trầm hương ở Việt Nam, không nơi nào nổi bật như Khánh Hòa, vùng đất này được biết đến qua câu ca dao:

“Khánh Hòa là xứ Trầm Hương

Non cao biển rộng, người thương đi về”

Trầm hương được phân bố khắp vùng miền trên đất nước. Nhưng Khánh Hòa đặc biệt nổi tiếng bởi vì sản lượng trầm phong phú và chất lượng vượt trội so các nơi khác. Chính vì điều này đã làm nên thương hiệu với mệnh danh là xứ trầm hương.

Trong lịch sử nước ta một số sử liệu đã đề cập với loại trầm này, điển hình nhất đó là trong Phủ biên tạp lục được viết bởi nhà bác học Lê Quý Đôn vào năm 1776 khẳng định rằng: “Dó có ba loại: dó lưỡi trâu thì thành khổ trầm, dó niệt thì thành Trầm hương, dó bầu thì thành Kỳ nam hương. Người ta thấy cây già lá vàng mà nhỏ, thân cây nhiều u bướu, thì biết ngay là có hương, chặt mổ để lấy. Họ Nguyễn trước đặt đội Am Sơn, hằng năm cứ tháng 2 thì đi tìm kiếm, tháng 6 thì trở về, số được nhiều ít không nhất định, lấy sắc sáp trắng là tốt nhất, sắc xanh đầu vịt là thứ hai, sắc sáp xanh là kém nữa, sắc sáp vàng lại kém nữa, sắc như vằn hổ thì kém nhất; lấy chất mềm như phấn đông có thể cắt thành miếng là hạng tốt nhất, bền rắn là hạng xấu. Tục ngữ nói: “Nhất bạch, nhị thanh, tam hoàng, tứ hắc”.

Ngoài ra còn có Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán triều Nguyễn có nói: “Vùng núi các huyện đều có Kỳ nam, Trầm hương. Dân xã An Thành, huyện Tân Định hàng năm đi kiếm để nạp; năm nào không có Kỳ nam phải nạp thay bằng Trầm hương”.

Sách Đại Nam nhất thống chí ghi rõ những địa điểm có Trầm hương bao gồm: tỉnh Khánh Hòa, Nghệ Anh, Quảng Bình, Thừa Thiên, Quảng Nam, Bình Định, đảo Phú Yên, Bình Thuận.

2. Trầm hương trong sử liệu nước ngoài

Trong các tác giả ở nước ngoài có đề cập đến trầm hương và Kỳ nam ở xứ Huế, Cristophoro Borri nhận định rằng trầm hương là loại gỗ quý được lấy từ loại cây to và rất cao: “Nếu gỗ cắt ở thân cây non thì là Trầm hương, có rất nhiều (…), nhưng khi lấy ở gốc già thì Kỳ nam rất khó kiếm. Vì hình như thiên nhiên cho những cây đó mọc lên ở những ngọn núi cao nhất và hiểm trở nhất để được thảnh thơi già cỗi đi, không ai làm hại được. Thỉnh thoảng có ít cành gãy và rời khỏi thân rơi xuống, hoặc vì khô quá, hoặc vì già cỗi quá và khi người ta nhặt được thì đã mục và mốc thếch. Nhưng đó lại là thứ có giá nhất và lừng danh nhất. Trầm hương thì ai cũng có thể bán tùy thích nhưng Kỳ nam thì Chúa (Nguyễn) giữ độc quyền mua bán”.

Trong sử liệu của Trung Quốc, khi đề cập đến nước Lâm Ấp vào đầu thế kỷ VII, Lương thư (quyển 54), Liệt truyện (quyển 48) và CHƯ DI – Hải Nam có nhắc đến một quốc gia mang tên Tây Đô Đi: “Lâm Ấp vốn là huyện Tượng Lâm, quận Nhật Nam đời Hán… Biên giới phía Nam đi đường thuỷ bộ hơn 200 dặm có Tây Đô Di cũng xưng Vương… Nước đó có núi vàng… Lại sản xuất đồi mồi, vỏ bối, ngà voi, cát bối, hương gỗ trầm… Gỗ trầm, thổ nhân đẵn ra, để cất hàng năm, mục nát nhưng lõi ruột vẫn còn, bỏ vào nước thì chìm, nên gọi là Trầm hương, thứ nữa là loại không chìm không nổi gọi là sạn hương…” Tây Đô Đi sau này trở thành Chiêm Thành, chính là vùng đất thuộc tỉnh Khánh Hòa ngày nay.

Thiên Mộc Hương: Kế Thừa Và Phát Huy Tinh Hoa Trầm Hương Việt Nam

Với sự hình thành và phát triển hơn 40 của Thiên Mộc Hương, đưa trầm hương trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống và văn hóa của người dân Việt Nam. Mỗi sản phẩm của Thiên Mộc hương đều chú trọng đến từng chi tiết nhỏ nhất, nhằm tôn vinh bản sắc độc đáo và lưu giữ vẻ đẹp của trầm hương Việt.

Chúng tôi giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa bằng cách kết hợp các mẫu vòng trầm hương với những bộ trang phục truyền thống, mang đậm đặc sắc dân tộc. Thiên Mộc Hương không ngừng nỗ lực để chinh phục những khách hàng khó tính, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thị trường ngoài nước.

Thiên Mộc Hương với mục tiêu trở thành trang sức thủ công mỹ nghệ hàng đầu Việt Nam, tự hào mang tinh hoa Việt đến mọi miền đất nước, cam kết giữ vững giá trị và chất lượng trong từng sản phẩm.

Thiên Mộc Hương – Thương Hiệu Trầm Hương Quốc Tế

Địa chỉ showroom:

• Agarwood Art Gallery: 20 – 20A Nguyễn Trãi, Phường Chợ Quán, TP.HCM
• Flagship Store: 11 Kim Mã, Phường Ngọc Hà, Hà Nội

Hotline: 

• Chi nhánh Hà Nội: 0933348368
• Chi nhánh TP. HCM: 0818348368

Email: [email protected]

Bài bài viết trên đây, Thiên Mộc Hương đã mang đến cho bạn những cái nhìn tổng quan về lịch sử phát triển qua các thời kỳ của Việt Nam cũng như sự phát triển của nó trên thế giới. Có thể thấy, trầm hương đã được coi là loại quý hiếm từ thời xa xưa cho đến hiện nay. Hy vọng, bạn có thêm những thông tin hữu ích về sự hình thành và giá trị của trầm hương.

Tài liệu tham khảo:

[1] Quy trình tạo trầm trên cây dó bầu. (2020, January 11). VnExpress. Retrieved November 6, 2024, from https://vnexpress.net/thoi-su/quy-trinh-tao-tram-tren-cay-do-bau-4040198.html